Een legertje grootmeesters

Alexander Kotov

How to think like a grandmaster?
Hoe denkt een grootmeester?  Als ik daar achter kan komen, zo dacht Alexander Kotov, zou ik mijn speelsterkte wel eens aanzienlijk kunnen verhogen.  Hij bestudeerde de zaak gedurende twee jaar, bracht zijn bevindingen in de praktijk en krikte zijn niveau op van minder dan meester naar grootmeester.  Zo vertelt hij zelf in de inleiding van zijn boek “How to think like a grandmaster”.  In zijn boek (uitgegeven in 1995 en nog steeds een bestseller, zegt Amazon) legt hij zeer duidelijk uit wat een zwakke speler zwak doet spelen en wat een sterke speler goed doet spelen.

In het eerste hoofdstuk beschrijft hij in detail de gedachtengang van de analyserende schaker en heeft het daarbij over gedachtensprongen, in cirkeltjes denken, vaag denken en andere problemen.  Dan gaat hij verder met andere zaken die bij de analyse komen kijken zoals de verschillende typen variantenbomen; met kale stammen, dichte kruinen en zo meer. En buiten de gedachtenwereld zijn er de omgevingsfactoren waarmee rekening gehouden moet worden. Deze zijn nooit allemaal te voorzien, maar enkel zijn er toch altijd: Kan je je opponent vertrouwen, moet je zitten of rondlopen tijdens de bedenktijd van de ander, en meer van die levensbelangrijke vraagstukken.

Het Kotov-syndroom
Ook ergens vooraan in het boek beschrijft hij een zeer bekende situatie, waar de meeste schakers af en toe wel eens mee te maken krijgen:  het gebeurt dat een speler tijdens een schaakpartij lang moet nadenken over een gecompliceerde stelling en daarin eigenlijk geen uitweg kan vinden. Als hij dan op de klok ziet dat hij (te) veel tijd is kwijtgeraakt, doet hij snel een zet, vaak een vreselijke zet die helemaal niet was geanalyseerd, en verliest zodoende de partij. Nadat Kotov dit had beschreven, werd deze vervelende situatie door veel spelers herkend en bevestigd.

Kotov behandelt heel veel onderdelen van het schaakspel en is daar zeer grondig in. Om je een idee te geven: het hoofdstuk waarin hij de oorzaken en het vermijden van blunders behandelt is onderverdeeld in volgende titeltjes:

  • Duizeligheid te wijten aan Succes
  • Geconditioneerde Reflexen
  • De Blinde Vlek
  • Door de Ogen van de Patzer – De Regel van Blumenfeld

Think Like a Grandmaster – Alexander Kotov

Om te besluiten vind ik dat Kotov een heel goede handleiding tot het schaken heeft afgeleverd, en als de schaker steeds zijn instructies weet te volgen, zal zijn niveau vast wel een etage of twee stijgen.
Maar de menselijke denkmachine draait niet altijd even gesmeerd.  Omdat een mens helemaal geen machine is, natuurlijk.  Ons denken wordt door heel wat meer beïnvloed dan het juiste voltage en zuivere software.  Tijdens een schaakpartij zijn we misschien wel met een heleboel dingen bezig die we nog niet helemaal verwerkt hebben, (Hoelang zou Trump nog meegaan?  Mijn belastingaangifte moet nog binnen!  Waarom stond die lege verpakking rattenvergif daar naast de soeppot?) waardoor ons denken niet meer zo zuiver en ordentelijk is als Kotov en wijzelf wel zouden willen.  Als alle clubleden hun tribulaties even van zich afschudden, enkele maanden een perfect mentaal equilibrium handhaven, hoeven ze nog maar op het boek hiernaast te klikken, het te lezen, en we starten ons volgend toernooi in september met een legertje grootmeesters.

Clubavond 11 mei 2017

Beste houtschuivende medemensen,

Na wat aprilse grillen was het aan de meise moesson om te proberen de schakers thuis te houden. Een beetje schaker schrikt hier echter niet voor terug en er waren dan ook maar liefst zes borden bezet door doorweekte schakers waarop puntjes verdiend konden worden voor het clubkampioenschap.
Zo was er de partij tussen Kristof en Marc O. Ik ben regelmatig gaan kijken en Marc had echt wel een betere stelling. Als hij even later een stuk voor komt te staan houdt Kristof het niet meer en geeft op. Achteraf zei hij dat hij al op zet 6 een foutje gemaakt had en op achtervolgen aangewezen was.
(Eigenlijk was er voor Kristof nog niets aan de hand na zet 6, het was alleen even schrikken. Maar op zet 14 ging het wel echt mis. – Marc)

Ook Joan en Peter Van der Avort plaatsten zich tegenover elkaar om puntjes te pakken, het leek een lang gelijk opgaande partij te zijn tot Peter een acute aanval van schaakblindheid te verwerken kreeg (misschien door de bloeddrukval van een leegbloedende duim?)

en een stuk achter kwam waarop hij opgaf. Een vol punt voor Joan.
Ook Bob en Philip hadden de regen getrotseerd om hun partij af te werken. Ook deze match leek lang gelijk op te gaan

tot er wat geruild word en beide heren het eindspel ingaan. Hier heeft Bob echter een volle pion voorsprong, Philip ziet het niet meer goedkomen en geeft op.
Dan de partij tussen Bart en Sebastiaan. Beide heren kennen hun opening goed maar toch worden er aan beide kanten kleine foutjes gemaakt. Uiteindelijk beslist een eeuwige schaak de partij en remise is de uitslag.

Dan zitten er nog vier schakers te zweten. Zo zit Stijn tegenover Manu en weer is ie in een zwaar gevecht verwikkeld met de tijd. Op zet twintig zijn er aan beide kanten maar twee pionnen en één stuk geslagen, maar Stijn heeft nog slechts 15minuten om de resterende 20 zetten te doen. Het is dan ook een heel complexe stelling en hij neemt zijn tijd -die hij eigenlijk niet meer heeft. Op één minuut van het eerste anderhalf uur vraagt hij Marc W. om als secondant op te treden en de volgende zetten te noteren.

In tegenstelling tot de secondanten van dit duel mocht Marc zijn taak comfortabel zittend uitvoeren.

Manu was echter heel de tijd bezig met een slinkse matdreiging op poten te zetten en twee zetten later zet hij Stijn genadeloos mat. Beide heren analyseren de stelling nadien nog eens uitgebreid en dan blijkt hoeveel mogelijkheden beiden hadden om alsnog te winnen. En Stijn had dus toch echt wel een zeer goede stelling

die op winst kon uitdraaien, mocht hij dus niet zo geworsteld hebben met de klok.
De langste partij van de avond wordt uitgezweet door Fred en Ad. Het is een complexe, maar zeer lang gelijk opgaande partij.

Naar het eindspel toe hebben beide heren nog hun torens en een handvol pionnen. Ad heeft echter een pion meer en als deze dan ook nog op promoveren staat ziet Fred het niet meer goedkomen en gooit de handdoek op het bord. Achteraf zei Ad dat hij de opening van deze partij sinds 1972 niet meer gespeeld had, dus toch proficiat dat hij in de tussenliggende 45 jaar nog ongeveer wist wat er moest gespeeld worden.

Mikhail Botwinnik in een interview met Genna Sosonko in 1989.


Dan werd er door de andere aanwezigen die geen partij af te handelen hadden nog wat hout heen en weer geschoven en gedronken.
Er zijn dus nog wel wat partijen te spelen in deze tweede ronde. Nu maandag bijvoorbeeld hebben Jef W. en Jo afgesproken om te spelen en ook Luc en Fred handelen hun partij af, dit om 14u in het Sint Pieter, supporters zijn welkom.

Kampioenenspoor
Sebbe-Bart 0,5-0,5
Bob-Philip 1-0
Fred-Ad 0-1
Stijn-Manu 0-1
Kristof-Marc 0-1

Kneusjesspoor
Joan-Peter Van der Avort 1-0

Vriendelijke schaakgroet,
uw secretaris

Clubavond 4 mei 2017

Beste schaakleden,

Drie partijen werden gisteren gespeeld die meetelden voor de punten in het clubkampioenschap.
Vooreerst was er de match tussen Karel en Jef Devocht. Telkens dat ik kwam kijken leek het een gelijk opgaande partij te zijn. uiteindelijk zag ik beide heren dan de handen schudden ten teken dat er een uitslag was. Beiden zaten met evenveel pionnen tegenover elkaar en een loper van ongelijke kleur. Hierop komen ze remise overeen en verdelen dus de punten.
Dan was er ook nog het bord tussen Philip en Stijn. Voor één keer leek Stijn eens geen last te hebben van een vadertje tijd dat in zijn nek stond te hijgen en werkte de partij netjes binnen de veertig zetten af. Doordat Philip zijn rokade uitstelt, versterkt Stijn zijn positie

en even later wist Stijn dan nog een paard tegen een pion te ruilen en toen was het helemaal niet meer te houden voor Philip. Hij geeft op en Stijn haalt een vol punt binnen.
Op dat moment zit Manu nog te zweten tegenover Fred. Manu mag dan wel een kwaliteit winnen (toren tegen loper) en in een schijnbaar betere stelling komen hierdoor, maar Freds koning is op de dool en het oorlogspad. Fred weet handig de pionnen van Manu aan te vallen met zijn koning. Even lijkt het er op dat Fred een “stijntje” gaat doen doordat hij vrijwel het volle anderhalf uur nodig heeft voor de eerste veertig zetten. Maar Manu heeft ook zijn tijd nodig om tot een geslaagd offer te komen en een sprintje te trekken met zijn H-pion die dan ook weet te promoveren. Echter op dat moment staat zijn koning “passief” te wezen op B5 en weten de pionnen van Fred ook stilletjes aan de overkant van het bord in het vizier te krijgen.
Op dat moment heeft Fred een stelling van 2 pionnen die geruggesteund worden door zijn koning en Manu zit met een dame, één pion en z’n koning. Manu trekt zijn koning bij en het spel lijkt uit te draaien op een pat voor Fred. Deze laatste ziet echter geen uitweg nu de koning van Manu naderbij komt gedoold en geeft op. Zowel Ad als Luc zagen meer in de stelling dan Manu, maar de beste stuurlui staan aan wal, zoals men zegt…

Daarnaast werd er nog wat hout heen weer geschoven, gedronken en ook nog geoefend door de aanwezige supporters,
Tot Schaaks
Uw secretaris Dries

Kneusjesspoor
Karel – Jef D. 0,5 -0,5
Kampioenenspoor
Philip – Stijn 0 – 1
Manu – Fred 1 – 0

Clubavond 27 april 2017

Beste medeschakers,

Eerst en vooral mijn welgemeende en oprechte excuses voor het ditmaal wat meer beknopte verslag van afgelopen speeldonderdag.
Maar ik had mijn handen vol met onze voorzitter en heb dus niet veel kunnen zien op de andere borden.
Vooreerst zal ik starten met de partij tussen Jef D. en Peter DH. Volgens hun zeggen was het een spannende match tot Peter een toren verliest

en toch doorspartelt tot de overmacht van Jef hem wat teveel wordt en hij de handdoek in de ring werpt.
In de match tussen Peter VdA en Patrick had Peter goed verdedigd, maar Patrick speelde een solide partij en gebruikte bovengenoemde handdoek om Peter af te drogen.

Tussen Marc O. en Sebastiaan kreeg het bord de eerste dertien zetten een zuivere Marshall aanval op het bord. Het was een spannende match tot Marc een acute aanval van schaakblindheid over zich heen kreeg en dacht een matdreiging te zien, helaas bleef zijn loper onbeschermd en kon Sebastiaan die ongestraft wegsnoepen en met de overwinning aan de haal gaan.
Van de match tussen Stijn en Luc heb ik niet veel gezien, maar ik neem aan dat Luc weer eens geLuc gehad heeft…
Ook de match tussen Jef P. en Joan heb ik niet gezien, maar naar het schijnt begon de voetbalpraat van Jef Joan zodanig af te leiden dat Joan niet meer wist welk spel hij aan het spelen was en Jef het volle punt wist binnen te halen. (Hij trok nét niet zijn trui over zijn hoofd om al schreeuwend het gemaakte punt te vieren.)
Als alle bovenvermelde partijen dus gespeeld zijn en er al heel wat volk naar huis is, zweten de voorzitter en zijn secretaris nog steeds op een partijtje dat als een klassiek Philidor verdediginkje begon. Met een eindspel met 6 pionnen, een toren en een dame is het niet simpel om de mat te zoeken en ik heb dan ook mijn handen vol om dit varkentje te wassen. Na lang heen en weer geschuif weet ik eindelijk een zwakte in Marcs stelling te benutten en hij ziet de matdreiging even over het hoofd,

1-0 voor uw ondergetekende.
In de marge van de officiële partijen voor de meetellende punten waren er ook nog enkele schakers die gewoon hun schaakcapaciteiten (en hun vochtgehalte) op peil kwamen houden.

Tot schaaks,
uw secretaris
Dries

kampioenenspoor
Marc O. – Sebastiaan 0-1

kneusjesspoor

Peter VdA – Patrick 0-1
Jef D. – Peter DH 1-0
Jef P. – Joan 1-0
Dries – Marc W. 1-0

Lucspoor
Stijn – Luc 0-1

Bob Roes exposeert

Wij, artiesten van de Dolende Koning, leveren op menige donderdag een kunstwerk af. Om hiermee de aandacht van een groter publiek te trekken, hanteren we echter het verkeerde soort hout. Met een penseel, bijvoorbeeld, en flink wat talent, lukt dat beter. Kijk maar naar onze Bob, die ons uitnodigt op de opening van de tentoonstelling :
The Moment is yours – Bob Roes
Vrijdag 28 april 20u
Gemeenschapscenter ’t Heilaar
Heilaarstraat 35
2340 Beerse
Met een inleiding van Wim Paeshuyse

“The moment is yours” in de pers:

Het familieportret, het bezoek met bloemen als een vage herinnering in “la visite”, de schrijfster aan de tafel in “the attempt 13”, de ontvouwde vlag in “evolution is the exception, extinction is the rule”, de verloren blik in de vallei in “the pursuit of happiness, interrupted”… Allemaal momentopnamen verstilt in een schilderij van Roes. Je voelt het betekenisloze van elke handeling of situatie die Roes zorgvuldig distilleert uit “gevonden” beelden, beelden die uitmunten in het ontbreken van een kader, een context die betekenis zou kunnen oproepen. De wanhopige poging tot zingeving lijkt reeds lang vervlogen.  In zijn laatste werken toont Roes zijn kunsten in schilderijen met bomen in het bos. De rust, harmonie en eenvoud van de schrale natuur op arme zandgronden rond Turnhout. De kleuren evoceren nog steeds Roes typisch dreigende ondertoon van onbehagen, zoals in vroeger werk. De vraag stelt zich of hij als Lieremanschilder eindigt, of is dit wederom een tijdelijk rustpunt in zijn zoektocht?

Om Bob’s talent om zaken, gebeurtenissen of gevoelens plastisch uit te drukken werkelijk te waarderen, helpt het om gelijkaardige pogingen van mindere meesters naast zijn werk te zetten:

the moment is yours – Bob Roes

een trosje bomen – Leonardo Da Vinci

evolution is the exception, extinction is the rule – Bob Roes

menselijke evolutie – Onbekende Meester

the pursuit of happiness interrupted – Bob Roes

happiness – Leonid Afremov

the attempt 13 – Bob Roes

the attempt – Fanya Kaplan

Clubavond 20 april 2017

Geachte schakende medemensen,

(Het wordt steeds lastiger een gepaste aanspreking te vinden, vandaar dat dit verslag iets formeler begint)
Afgelopen donderdag was er veel volk aanwezig, maar liefst vijf borden waren bezet om puntjes op te scoren. Ook waren er nog enkele supporters (van denanderlecht, dan wel van de schakers) die hun steun kwamen betuigen, dan wel kwamen oefenen op het zwart wit geblokte bord.
Vooreerst was er het bord tussen Patrick en Jef Peeters. Hoewel Jef één pionnetje voorstond wisten beide heren niet goed het beste uit hun stelling te halen en werd er vanaf zet 20 wat met dezelfde stukken heen weer geschoven werd waardoor men tot drie keer toe in dezelfde stelling terechtkwam en men besloot dat remise de uitslag was waar men in zich kon vinden.
Ook Luc en Sebastiaan hadden zich achter een bord geschaard en van het begin werd duidelijk dat Sebastiaan uit was op de winst. Van Luc, die momenteel nog niet over een computer beschikt om deze verslagen te lezen, mocht ik zeggen dat Sebastiaan vele malen beter speelde dan hemzelf. Sebastiaan speelt ook een prachtig spel en na een mooie combinatie met een paard, levert hem dit niet alleen pionwinst op, even later kan hij zelfs een paard tegen een toren eraf halen en Luc ziet de uitzichtloosheid van de situatie in en geeft op.
Bart heeft zich tegenover Stijn gezet om een match te spelen, maar het was niet het zwart wit geblokte bord dat zijn volle aandacht kreeg, hij liep vaak naar voor om het spel met de zwart wit geblokte bal te volgen. Even lijkt het er naar uit te zien dat Stijn alweer een geworstel met Vadertje Tijd dreigt te verliezen en Peter Van der Avort wordt erbij geroepen om in de laatste 5 minuten op te schrijven voor Stijn. Juist op tijd weet hij zet 40 te doen

en denkt dan nog 20 minuten na voor de volgende. Maar dan heeft Bart al ingezien dat winst er voor wit niet meer inzit. Ze hebben elk één toren, maar Stijn beschikt over drie pionnen meer om door te schuiven en Bart geeft op. (Vorige week speelde RSCA gelijk, nu verliezen ze ondanks het spelen van een fantastische match, net zoals hun grootste supporter. Zou het toeval zijn?)
Op dat moment zijn Kristof en Manu nog in een spannende match verwikkeld. Het is een mooi spel om te volgen met twee paarden voor Kristof en een paard/loper combinatie voor Manu. Een foutje van Kristof maakt dat hij een paard achter komt en hoewel ze evenveel pionnen op het bord hebben staan, lijken de drie in het centrum van Manu veel sterker. Manu weet deze dan ook maximaal te benutten en weet even later te promoveren. Manu heeft niet echt meteen een matdreiging maar de overmacht is te groot en Kristof geeft op.
En dan de langste match van de avond. Marc W zit tegenover Maurits. Het lijkt een complexe stelling waarin de witte stukken van Marc beter ontwikkeld lijken. Marc heeft een paard en een loper en Maurits een toren die geblokkeerd staat op de achterste lijn om een pion te beschermen.
Het is geen gemakkelijk spel en onze voorzitter is af en toe afgeleid door zijn gsm waardoor hij niet ziet dat hij gratis en voor niets zijn loper laat wegsnoepen door Maurits. Na wat heen en weer geschuif weet Maurits ook het paard van Marc te elimineren. Marc laat een eeuwige mat (ja Marc, eeuwige mat!) liggen en Maurits weet een mooie enkelvoudige (geen eeuwige) mat op het bord te toveren. Wat een match…
Door de rest werd er nog wat geoefend, voetbal besproken en gedronken. Het was dus alweer een geslaagde donderdagavond.

Tot volgende week
Tot schaaks
Uw Secretaris
3S

Kampioenenspoor
Bart – Stijn 0-1
Kristof – Manu 0-1

Kneusjesspoor
Marc W – Maurits 0-1
Patrick – Jef P. 0,5-0,5

Lucspoor
Luc – Sebastiaan 0-1

Clubavond Witte Donderdag 2017

Op goede donderdag kwam Jezus met zijn apostelen voor de laatste maal samen om het avondmaal te nuttigen. Ze waren met een dik dozijn, the dirty dozen zeg maar. Wij waren met meer, nu donderdag, en gegeten hebben we niet, maar toch zijn er wel enkele overeenkomsten met die fuif twee millennia geleden: evangelist Lucas moet een schaker geweest zijn, of hij had de taak die Jezus in het verschiet had nooit zo treffend kunnen beschrijven: “Hij werd overvallen door doodsangst, maar bleef bidden; zijn zweet viel in grote druppels als bloed op de grond.” De kuisploeg die vrijdagmorgen de vloer van ons schaaklokaal dweilt, kan ervan meepraten.

Fra Angelico - Institution of the Eucharist (Cell 35) - WGA00549.jpg

Getuige ook het zeer moderate verslag van Dries:

Een Goede Vrijdag, beste schakers,
(zij die dit morgen lezen: een Stille zaterdag gewenst 😉 )
Redelijk wat volk gisteren om de derde ronde af te werken op het kneusjesspoor, dan wel in de kampioenenkring.
Ik had het zelf toch niet onder de markt tegen Joan, dus ik heb helaas niet alle partijen kunnen zien om hier te bespreken.
Zo zaten Karel en Peter VdA tegenover elkaar en nog voor ik een blik op het bord kon werpen, liet Peter al weten dat hij les had gekregen. 1-0 voor Karel.
Ook de partij tussen Fred en Philip heb ik zo niet kunnen zien, maar hier wist Fred een vol punt in de wacht te slepen.
Zelf had ik mijn handen vol aan een sterk spelende Joan. Deze had echter niet een antwoord op een matdreiging van mijn kant uit. En ik wist zo toch winst met zwart in de wacht te slepen op een witte donderdag.
Op dit moment zijn er nóg vier prachtige partijen bezig.
Sebastiaan zit tegen Ad in een vrij solide stelling. Ad lijkt zelfs niet ál zijn stukken nodig te hebben om de aanval van Sebastiaan af te slaan, deze staan nog in de beginpositie op de achterste rij. Sebastiaan maakt echter een klein flatertje waarop hij een vol stuk verliest en de handdoek in de ring werpt. 0-1 voor Ad.

Bart zit tegenover Bob en speelt (net als “denanderlecht”) de pannen van het dak. Hij lijkt door een agressief spel zelfs los gewonnen te staan, maar dan plooit hij terug en gaat voorzichtiger (defensiever) spelen. Hierop komt Bob terug en beide heren gaan een eindspel in met een interessante stukkencombinatie: loper-toren voor Bart en paard-loper voor Bob. Bart heeft op dit moment wel meer pionnen. Bart ruilt zijn toren tegen een pion en de loper van Bob. Op dit moment is de uitslag van denanderlecht binnen waarop Bart zich volledig kan concentreren op het moeilijke eindspel dat hem nu wacht. Uiteindelijk heeft Bart 2 pionnen en een loper en Bob een paard en één pion, maar winst lijkt ver weg, dus beiden komen remise overeen en verdelen de punten.

Dan zitten Stijn en Jef Wuyts ook nog achter een bord waar op zet 30 nog geen pion gevallen is. Luc wordt erbij geroepen om op te schrijven, dit omdat Stijn Vadertje Tijd weer niet heeft zien aankomen. Op één minuut van het einde, beslist Stijn toch tot herhaling van zetten en remise is de uitslag.

En dan richten alle blikken zich op het bord tussen Jo en Marc Ooms. Jo mag dan wel 2 pionnen voor staan, Marc weet toch steeds sterk uit de hoek te komen en Jo mag geen fout maken. Het is zo’n typische situatie waar er maar één correcte zet mogelijk lijkt en Jo weet toch steeds deze te vinden. Er werd al lacherig gedaan dat op Lichess de computer de lijn van wie er nu in het voordeel zou staan, nogal op en neer zou laten gaan, dit is echter enkel het geval tussen zet 25 en 29. Na deze zet geeft de computer toch weer aan dat wit een licht voordeel heeft (het is Witte Donderdag voor iets). Maar ook Marc Ooms heeft het gesluip van Vadertje Tijd niet gehoord en laat de vlag vallen zonder zelf iets door te hebben. [Marc is nog niet in staat om zelf zijn partij te bekommentariëren, maar laat weten dat dat er nog wel in zit als hij de klap te boven is.- Alain van de redactie]

Dan rest mij enkel nog om jullie allen een Goede Vrijdagavond (en anders nen Stille Zaterdag) te wensen.
Tot Schaaks,
uw secretaris
Dries

kampioenenspoor
Fred – Philip 1-0
Bob – Bart 0,5-0,5
Sebastiaan -Ad 0-1
Jo – Marc O. 1-0
Stijn – Jef W. 0,5-0,5
Kneusjesspoor
Karel – Peter VdA 1-0
Joan – Dries 0-1

Jef Wuyts mist mat in 12

In zijn partij tegen Bob heeft Jef de winst laten liggen door op de zeventigste zet een mat in 12 te missen. Volgens de analyse met Stockfishmotor van lichess. Een mat in 24 missen, dat zegt niet veel natuurlijk. Zelfs de servers van lichess hadden er hun werk mee om het te vinden. Toen ik de partij ingevoerd had, zag ik al wel dat er iets te zien leek op zet 70. Kan die h-pion nu niet doorlopen, dacht ik. En inderdaad, de analyse-grafiek vertoonde wel een piek naar boven. En toen ging ik ontbijten. Op mijn gemakske, zoals dat hoort voor een gepensioneerde. Toen ik terugkwam had meneer Stokvis zowaar een mat in 27 gevonden. En terwijl ik deze regels tik, gaat daar regelmatig nog wat af: het bleef een tijdje hangen op #24 en nu schijnt hij dan toch zeker te zijn: mat in 12. Maar Jef toch, allée, mat in 12 missen tsj tsj.

Omdat je je computer wel een kwartier of zo moet laten draaien eer je die mat in 12 ziet verschijnen, plak ik hieronder een schermafbeelding. Als je ze aanklikt, kom je nog bij de naspeelbare partij.

Jef Wuyts vs Bob Roes

In memoriam: Raymond Smullyan (1919-2017)

Hij leek sprekend op Gandalf uit Lord of the Rings en was even toverachtig. Raymond Smullyan was niet alleen een gereputeerd wiskundige, maar ook goochelaar, pianist, taoïst en bedenker van complexe puzzels waarmee hij vriend en vijand achtervolgde.

Drie goden A, B en C heten (in onbepaal­de volgorde) Waar, Onwaar en Wille­keur. Waar spreekt altijd de waarheid, Onwaar liegt altijd en Willekeur antwoordt willekeurig de waarheid of de leugen. De opdracht bestaat erin om door drie ja-neevragen te stellen exact de identiteiten van A, B en C te bepalen. Je mag kiezen aan welke god je elke vraag stelt en je mag meerdere vragen aan dezelfde god stellen. Een bijkomend ­probleem is dat de goden wel Nederlands begrijpen, maar zelf niet kunnen spreken. Ze antwoorden met ‘dah’ en ‘nah’, maar vooraf is niet bekend wat ‘ja’ en wat ‘nee’ betekent.

Tot zover ‘het moeilijkste raadsel ter wereld’. Het verscheen in 1992 in de Italiaanse krant La Repubblica en vloeide uit de pen van Raymond Smullyan. Raadsels bedenken was voor de bebaarde wiskundeprofessor zoiets als ademen. Hij begroette mensen met een raadsel en testte ze ermee. Hij slaagde er zelfs in zijn toekomstige echtgenote – de van origine Belgische Blanche de Grab – voor zich te winnen met behulp van een raadsel. “Behoorlijk leep hè?,” grinnikte hij daar zelf achteraf over, “je geliefde met een hersenbreker de ­eerste kus ontfutselen.”

Hij had een onuitstaanbare vent kunnen wezen, mocht zijn liefde voor puzzels en spitsvondigheden niet gecounterd zijn door een sprankelende en eigenzinnige persoonlijkheid. Als jongeman trad Raymond – de zoon van een zakenman en een huisvrouw – op in nachtclubs in Chicago, met een goochelprogramma dat hij zelf samengesteld had. Hij leefde in die dagen van fooien en van de liefde.

Smullyan was multigetalenteerd en had evengoed pianist kunnen worden, had een peesontsteking hem daar niet van af gehouden. Hij won op zijn 12de al een gouden medaille en zou het instrument virtuoos blijven bespelen tot hij diep in de negentig was.

Maar zijn ware lust en leven bleven toch die puzzels en vraagstukken, die hij beschouwde als speelse lofzangen op de wiskunde. Hij bracht ze samen in talrijke boeken, waarvan een in het Nederlands de titel meekreeg Bespot de spotvogel. De raadsels worden bevolkt door ridders, schurken, goden en demonen, kwakende vogels en ­sprekende nachtegalen.
uit De Morgen, 18/02/2017)

En dat zou ons allemaal nog zo erg niet interesseren, ware het niet dat de puzzels waarvan sprake in het begin van het artikel onder meer ongelooflijk interessante schaakpuzzels van allerlei bizarre categorieën betrof. Vijftig van die pareltjes heeft hij uitgegeven in een van zijn boeken, Chess Mysteries of Sherlock Holmes. Zoals hij Sherlock Holmes liet zeggen op de eerste bladzij van dat boek, vond hij een schaakpartij maar een vervelende bedoening. Hij vond het veel interessanter een uitdaging te scheppen voor de analytische geest. “There are occasional chess situations, Watson, which challenge the analytic mind as fully as any which arise in real life”.

Vooral het retrogradeprobleem genoot zijn voorkeur. Bij dit soort puzzels gaat het erom erachter te komen of een bepaalde stelling wel bereikt kon worden met inachtneming van de schaakregels. Daarbij worden dan vaak vragen gesteld als welk stuk op een bepaald veld ontbreekt of, zoals in onderstaand voorbeeld, “Waar staat de koning”.

Op het eerste gezicht lijkt onderstaand diagrammetje absoluut betekenisloos – voor mij toch – dan zien we dat de zwarte koning schaak staat en dat de witte koning ontbreekt.   En de verrassing komt bij de puzzelopgave: op welk veld staat de witte koning?  En wat waren de laatste paar zetten?  Skuza?  Jawel, dat heb je goed begrepen: er is juistgeteld 1 enkel veld waar de witte koning op legale wijze terecht gekomen kan zijn.  Veel puzzelplezier!

Waar is de witte koning?

Deze puzzel krijgt van de maker moeilijkheidsgraad “gemiddeld”.

bronnen: